De tirannie van de romantische liefdesrelatie

Door Bill Muree.

‘En ze leefden nog lang en gelukkig…’, zo eindigt een romantisch verhaal in romans en in Hollywood films. Twee mensen worden verliefd, hebben seks en werpen zichzelf in een langdurige exclusieve relatie. Einde verhaal. Maar is dit het einde van het verhaal?
Is de liefde een one-size-fits-all tijdloos fenomeen; exclusief, monogaam, heterogeen en vaak met een verhaal dat het samengaan van twee geliefden ‘zo heeft moeten zijn’.

In haar boek What Love is and What It Could Be adviseert Carrie Jenkins, professor aan de University of British Columbia, dat we ons meer bewust moeten zijn waar ons beeld van liefde en relaties vandaan komt. Haar stelling is dat we ons er te gemakkelijk bij neerleggen dat onze visie op liefde, wat zij in het boek omschrijft als romantische liefde, niet te verklaren is. De filosofe vindt dat we te graag aannemen dat we ons geheel door onze ingeschapen natuur laten leiden als het gaat om deze onderwerpen.

1. De beperkte rol van biologische en evolutionaire factoren
Er valt ontegenzeggelijk wat te zeggen voor de biologische, beter gezegd evolutionaire, invloeden op ons concept van de liefde. De vroege mensheid begreep dat ons voortbestaan afhing van vrouwen.
Vrouwen waren de bron van leven die beschermt moest worden, helemaal als zij in verwachting zijn of een kind met zich meedroegen. Zo ontstond de rolverdeling en de visie op het verschil tussen mannen en vrouwen. Vrouwen voeden en zorgen en mannen beschermen.
Die oerinstincten werken nog steeds, dit terwijl ons 21e-eeuwse leven in de verste verte niet meer lijkt op dat van onze prehistorische voorouders. Vrouwen zijn in onze westerse samenleving veilig en hebben geen bescherming van een man nodig om te overleven. De wereld is overbevolkt dus voor het voortbestaan van de mensheid is het niet meer nodig dat de taak van elke vrouw is om kinderen te baren.
We hebben anticonceptiemiddelen waarmee vrouwen baas in eigen buik zijn geworden. Seks heeft niet meer procreatie als hoofddoel maar dient nu meer als vermaak en/of verbondenheid te versterken.
Met dit laatste feit belanden we bij de grens waar biologie/evolutie overgaat in sociaal culturele factoren. Jenkins toont in haar boek aan dat onze romantische liefde voor een groot deel een sociaal cultureel fenomeen is. Haar advies is dat elke tijd de moeite moet nemen zijn eigen vorm te geven aan de liefde. Elke tijd heeft immers zijn eigen behoeften.

2. Wat we over liefde kunnen leren van LGTB
Waar de 20e eeuw zich kenmerkte in de emancipatie van de vrouw, is de 21e eeuw een tijd waar ruimte gemaakt wordt voor LGTB rechten. Juist in de opkomst en ontwikkeling van deze relatievormen en bijbehorende gemeenschappen blijkt dat romantische liefde afbreuk doet aan de eigenheid van mensen.
Homo’s, lesbiennes, biseksuelen hebben zich de afgelopen jaren uit de kast weten te werken, maar vinden het moeilijk om bepaalde elementen uit hun kast-verleden kwijt te raken. Het concept van de romantische liefde is zo’n element.
In de homoscene is het gebruikelijker om veel verschillende seksuele partners te hebben. Iedereen doet het met iedereen is vaak het motto. Een mogelijke oorzaak ligt in het feit dat romantische liefde, dat vraagt om een heterogene relatie, veel moeilijker uit te voeren is in een gemeenschap van gender-gelijken. Een homoseksuele man is opgevoed als man en sociaal cultureel gevormd tot man en krijgt dus een relatie met een in veel opzichten gelijke (homogeen).
Bij de aanvankelijke toetreding in homogemeenschappen zie je vaak dat het concept romantische liefde losgelaten wordt, en dus ook alle structuren en onuitgesproken afspraken als exclusieve relaties, alles-in-1-partners, monogamie, het concept ‘de ware’.
Zo plaatste regisseur Brian Bolster een video getiteld The Tricks List waarin de auteur letterlijk een boekje open doet over de ruim zevenhonderd mannen waar hij seksuele relaties heeft gehad. Het typerende is dat hij deze ervaringen als ‘tricks’ betiteld, in het Nederlands zouden we het ‘rotzooien’ of ‘aanklooien’ noemen. Bolster heeft deze vluchtige seksuele relaties als zeer verrijkend ervaren, belangrijk voor zijn ontwikkeling als mens. Het kan zijn dat Bolster opzettelijk de term ‘tricks’ gebruikt om kritiek te uiten op het gebruik van deze term. Echter in de homoscene wordt er (net zoals in heteroseksuele relaties) laatdunkend gesproken over het onderhouden van losse relaties en worden traditionele vormen van relaties gebaseerd op romantische liefde gezien als het hoogst bereikbare.
Vanuit emancipatorisch standpunt is het begrijpelijk dat homoseksuele stellen dezelfde rechten willen als heteroseksuele stellen, maar vanuit sociaal cultureel standpunt is het een gemiste kans. Juist omdat de biologische en evolutionaire wetten niet meer toepasbaar zijn op homoseksuele stellen zouden zij de kans hebben om liefde en relaties een nieuwe, beter passend bij de 21e eeuw, vorm(en) te geven. Nu duwen homoseksuele stellen zich vaak toch in de vormen die passen bij de traditionele romantische liefde.
Uit de kast, terug in een kast.

3. De afwijzing van de vrouwelijke seksualiteit
Het is in de mores van de seksualiteit waarin we herkennen dat de romantische liefde uit een andere tijd stamt. Met name het vroege christendom met Augustinus (en zijn inspirator bisschop Hieronymus rond 400 n. Chr.) is hierin vormgever geweest. Het vroege christendom nam de ascetische levenshouding van Oosterse en oudere religies over. Het lichaam werd als aards, vergankelijk, slecht en geneigd tot zonde gezien. Dit was ook een tegenreactie op de hedonistische misstanden in het Romeinse rijk, waarin rijken en machtigen onder meer seksualiteit gebruikten om hun macht, klassenverschil over andere mensen te tonen.
Seks werd door de vroegchristelijke kerk buiten de context van procreatie gezien als slecht en gevaarlijk. In de vroege middeleeuwen wanneer de kerk machtiger wordt en het huwelijksverbond overneemt van de staat wordt seksualiteit buiten het huwelijk gezien als een ernstige zonde.
Aan de andere kant zie je dat de kerk in zekere zin tolereert dat mannelijke machthebbers bastaardkinderen verwekken.
De romantische liefde onderhoudt dit middeleeuws onderscheid in de mores van seksen. Vrouwelijke seksualiteit wordt met argusogen bekeken. Zo bestaat er in de 21e eeuw bestaat er bij vrouwen zogenaamde ‘sletvrees’. Documentairemaakster Sunny Bergman maakte een documentaire over deze heel reële angst om door je omgeving het stempel ‘slet’ opgedrukt te krijgen. Een man die veel aan seks doet en wisselende relaties heeft, zal door zijn omgeving gezien worden als een man die zich natuurlijk gedraagt. Een vrouw die het zelfde gedrag vertoont is een nymfomane, een slechte vrouw. De middeleeuwse haat tegen vrouwelijke seksualiteit is zelfs na de seksuele revolutie nog steeds springlevend. Jonge moderne vrouwen lijden aan seksuele stoornissen omdat zij in onze cultuur geleerd hebben hun eigen seksualiteit te wantrouwen of zelfs te haten.
Met de ontzuiling zijn we op papier losgekomen van de kerk en haar mores, in werkelijkheid functioneert deze mores nog in ons onderbewustzijn.

4. Psychologische factoren die de ontwikkeling remmen
De psychische behoeften van (jonge) mensen vormen een andere reden waarom de romantische liefde diep verankert blijft in de 21e eeuw. Jan Geurtz beschrijft in zijn boek Verslaafd aan Liefde dat veel langdurige relaties gebaseerd op romantische liefde zwaar leunen op een erkennings-contract.
Geurtz beschrijft een onverzadigbare honger naar erkenning bij mensen die voortkomt uit ons opgroeien in deze maatschappij. Als een baby bewust wordt dat het volkomen afhankelijk is van de ouders, leert het ook bepaald gedrag te vertonen dat de meeste kans op aandacht en zorgt oplevert. Het kind leert dat het afhankelijk is en erkenning moet verdienen. Niet alleen in de opvoeding, maar ook ons onderwijs is gebaseerd op deze kernwaarheid. Een leerling leert dat het erkenning krijgt als het goede cijfers haalt. Een werknemer leert dat het een salaris of een bonus krijgt als het hij/zij voldoet. Dit systeem bewerkstelligd de illusie dat wij op zichzelf niet voldoen, maar wel kunnen voldoen wanneer wij bepaald gedrag vertonen.
Geurtz heeft het over de wond die in feite een gebrek aan zelfliefde is. Deze wond vraagt bedekking die gevonden wordt in het verkrijgen van erkenning van anderen.
De meest veilige bedekking vormt de langdurige liefdesrelatie (die gebaseerd is op romantische liefde). In het exclusieve, de beloofde monogamie, de totale erkenning dat iemand anders je omschrijft als de ware wordt de erkenningswond bedekt. Partners vormen een contract dat ten diepste inhoudt dat elkaar verzekerd wordt dat tot aan de dood er voldoende erkenning zal zijn als beiden zich aan de regels van de romantische liefde houden.
Geurtz ideeën vinden hun oorsprong het concept van de Ego van Sigmund Freud. De Ego is een bouwwerk gebaseerd op sociaal culturele impulsen die mensen van zichzelf maken om te voldoen of overleven in hun omgeving. Jung heeft het over een persona dat ‘masker’ betekent waarachter de werkelijke persoon wordt schuilgehouden.
De romantische liefde past zodoende bij de behoefte in de ontwikkeling naar volwassenheid. De vraag is of er in volwassenheid, Jung en Freud spreken over zelfwording, Geurtz over volkomen zelfaanvaarding en het niet meer afhankelijk zijn van erkenning van anderen, nog behoefte is aan een romantische liefdesrelatie. Of dat er misschien voor een andere vorm of vormen gekozen moeten worden.

5. De dierlijke moraal van de romantische liefde
Romantische liefde werkt mee aan het consolideren van het masker (de Persona of Ego). Wat Jung betreft zou de mens rond zijn 36e moeten beginnen met het afleggen van het masker. Het staat de ontwikkeling van de mens dus tegen wanneer we uitgaan dat dit masker tot aan de dood gedragen moet worden. Daarmee moet ook alles dat consolideert worden verwijderd en daarmee dus ook de romantische liefdesrelatie die immers pretendeert voor eeuwig in ‘de ware’ te voorzien.

De filosoof Friedrich Nietzsche is een voorvechter van de individuatie. De mens dient te experimenteren, zichzelf telkens opnieuw uit te vinden om zich zo uiteindelijk tot, wat hij noemt, ‘supermens’ te ontwikkelen. Hij ontmaskert in zijn boek Morgenröte de moraliteit in onze maatschappij als een schadelijk en ten diepste dierlijk gedreven ethisch bewustzijn.

‘De praktijken die in de beschaafde samenleving vereist zijn: het zorgvuldig vermijden van het lachwekkende, opvallende, verwaande, het matigen van de deugden en de heftige begeerten, zich aanpassen, zich inpassen, zich kleiner voordoen dan, dat alles is als sociaal moraal in grote lijnen tot in de diepte van de laagste dierenwereld te vinden — en pas in deze diepten zien we de achterliggende bedoeling van al deze aimabele voorzorgen: men wil zijn achtervolgers ontkomen en bevoordeeld zijn naar het zoeken naar de buit. Daarom leren dieren zich te beheersen en zich onherkenbaar te maken…Zo verbergt het individu achter het algemene begrip ‘mens’ of achter de maatschappij, of past het zich aan aan vorsten standen, partijen, en meningen van zijn tijd of zijn omgeving: en het is gemakkelijk om voor al onze subtiele maniertjes om gelukkig, dankbaar, machtig of verliefd te lijken, een parallel te vinden in de dierenwereld… dan is het zeker niet ongeoorloofd om het hele fenomeen moraal als dierlijk te bestempelen.’ Morgenröte blz 26

Om inzichten van Geurtz, Freud, Jung en Nietzsche te bundelen zou je kunnen zeggen dat in de romantische liefdesrelatie twee niet-volgroeide en psychosociaal gewonde mensen tot symbiose komen waarin beiden hun eigen individualiteit dienen op te offeren om zodoende tot de beste overlevingskansen te komen. Al het onwenselijk gedrag, wensen en verlangens van beide partners dienen als het ware afgehakt te worden (dissociatie) omdat het gevaar oplevert voor de veiligheid en de voorziening.
In onze maatschappij wordt dit verbond en het onderhoud hiervan inclusief dissociatie gezien als dat wat bij de hoogste moraal hoort. In werkelijkheid is het een fenomeen dat voortkomt uit een dierlijke, limbische en dus lagere moraal (zie Nietzsche).
In een hogere moraal heeft de volwassen mens die streeft naar individuatie zich losgemaakt van het systeem en zijn omgeving en heeft dan ook andere vormen van liefdesrelaties nodig.

6. Hoe nu verder?
De eerder genoemde auteur Carrie Jenkins noemt zichzelf polyamoreus. Zo is zij getrouwd maar heeft ook een vriend. Wanneer zij dit feit deelt op online fora of tijdens lezingen ontvangt ze zeer sterk afkeurende reacties. Ze zou dierlijk en onvrouwelijk gedrag vertonen.
Er zijn anno 2017 veel meer aanwijzingen en argumenten te vinden die eerder het tegendeel bewijzen en aangeven dat de romantische liefdesrelatie in wezen onvrouwelijk is en voortkomt uit een lage of dierlijke moraal.
Niet dat polyamorie voor ieder mens nu de enige ‘juiste’ optie zou zijn. De liefde die mensen in romantische liefdesrelaties vinden, mag dan misschien niet de meest geschikte vorm van liefde zijn voor de 21e-eeuwse mens, dit maakt de beleving van de liefde niet minder.
Het kan ook mogelijk zijn dat de romantische liefdesrelatie een start of onderdeel vormt van een spectrum van liefdesrelaties die een volwassen mens met een hogere moraal uitleeft.
Dit essay (persoonlijke mening en probeersel) is dan ook niet bedoeld om kritiek te uiten op relaties maar juist om kritisch te leren kijken naar onze behoefte om een relatievorm tot de hoogste en enige te verheffen. De ontwikkeling van de mensheid begint bij de ontwikkeling van de mens.

7. Samenvatting
De romantische liefdesrelatie is geen louter natuurlijke vorm van liefdesrelatie. Het kent veel meer sociaal culturele wortels en factoren die het in stand houden. Uit de emancipatie van LGTB kan opgemaakt worden dat de romantische liefdesrelatie geen one-size fits-all liefdesrelatie is. Wanneer hier wel aan vastgehouden wordt, doet dit afbreuk aan de eigenheid van mensen. De romantische liefdesrelatie kent vroegchristelijke wortels waarin seksualiteit en met name vrouwelijke seksualiteit als laag en slecht werd gezien. Deze wortels en hier uit voortgekomen cultuur maken het mensen (met name vrouwen) onnodig moeilijk hun eigenheid te ontdekken en vorm te geven. De Romantische liefdesrelatie voorziet in de illusie, en helpt tegelijkertijd mee in stand houden, dat de mens op zichzelf niet voldoet. De Romantische liefdesrelatie komt voort uit een lage en dierlijke moraal. Het zou de ontwikkeling van de mens en de mensheid ten goede komen na te denken over en ruimte te bieden aan andere vormen van liefdesrelaties.

1,031 totaal aantal vertoningen, 1 aantal vertoningen vandaag

Deel deze pagina: Share on Facebook0Share on Google+0Email this to someoneTweet about this on TwitterShare on LinkedIn0

Reacties

Geef een reactie